اسفند ۷, ۱۳۹۵ farshidb 0دیدگاه

((سرمایه داری)) چیست ؟ …. در ماه آوریل ۱۶۰۱ کمپانی هند شرقی انگلیس اولین ناوگان تجاری خود را به هند شرقی گسیل داشت. حدود ۱۸ ماه بعد چهارکشتی اعزامی با محموله ای که عمدتا فلفل بود از جاوه و سوماترا به انگلستان بازگشتند. سرمایه گذاران این سفر تجاری سودی بالغ بر ۹۵ درصد به جیب زدند.

سرمایه داری اصولا سرمایه گذاری پول به امید کسب سود است و در آن روزگار این نوع سفرهای تجاری به نقاط دوردست که البته مخاطرات زیادی را نیز به همراه داشت می توانست سود سرشاری را بهمراه داشته باشد.

سرمایه کمپانی هند شرقی را عمدتا تجار ثروتمند لندن که عهده دار گرداندن و مدیریت آن بودند تامین می کردند. اشراف و اطرافیانشان نیز منبع دیگری برای تامین سرمایه بودند که کمپانی به سبب نفوذشان در دربار از سرمایه گذاری آن استقبال می کرد، چرا که اعطای امتیازات تجاری به عنایات ملوکانه بستگی داشت.

تجار گاهی با خرید کل موجودی یک کالا و احتکار آن بازار را دستکاری می کردند. در قرن هفدهم تجار آمستردام مهارت خاصی در انجام این امور داشتند و نه فقط تجارت ادویه،بلکه تجارت مس سوئد،گوشت و روغن نهنگ، حریر ایتالیا، شکر،ت رکیبات عطر و شوره را نیز در انحصار خود درآوردند. انبارهای تجار هلندی حتی از کشتی های انگلیسی نیز بزرگتر و عظیم تر بود به نحوی که می توانستند غله مصرفی ۱۰ تا ۱۲ سال کشور را انبار کنند.

این نوع فعالیت بدون شک نوعی سرمایه داری بود، چرا که لازمه تجارت راه دور سرمایه گذاری هنگفت به امید کسب سود سرشار بود، ولی هر چه بود مسلما سرمایه داری بازار آزاد نبود. رمز و راز کسب سود هنگفت عبارت بود از حفظ انحصار به هر وسیله، حذف رقبا و کترال بازار از هر طریق ممکن.

در پی توسعه صنعت نخ ریسی بین سالهای ۱۸۰۰ – ۱۸۴۰ در انگلستان و رقابت شدید برای سرمایه گذاری سنگین در این بخش و بکارگیری نیروی کار ارزان در دسته های زیاد بالاخص کودکان برای افزایش قدرت رقابتی و هم راستای توسعه سرمایه داری صنعتی، مبارزات کارگری بر سر دستمزدها نیز سازمان یافته تر شد.

با نظم گرفتن نحوه کار مزدبگیران و شکل گیری مفهومی به عنوان اوقات فراغت کم کم صنایع دیگری چون گردشگری و نیاز به کالاهای دیگری در زندگی شکل گرفتند که آنها نیز در راستای تولید صنعتی پایه گذاری شدند.

سرمایه داری ابتدا در بریتانیا توفیق یافت. ولی چرا؟ وجود توفیق های آنها در قرن هفدهم و توسعه کسب و کارهای برون مرزی و از دلایل دیگر سست بودن نظام فئودالی ارباب رعیتی در انگلستان نسبت به سایر دول اروپا و زمینه سازی شکل گیری اتحادیه و سازمان های کارگری قرن های هفده و هجده میلادی در این کشور باعث شد که ریشه های نظام سرمایه داری شکل بگیرد.

علاوه بر این در قرن هجدهم بود که تفکر خاص سرمایه داری مبنی بر بنیان اقتصادی جامعه برای اولین بار مطرح شد. آدام اسمیت به وضوح مزایای تقسیم کار، رقابت، عملکرد آزادانه بازار و تولید به قصد کسب سود را تشریح کرد.

از دیگر دلایل اینکه در قرن هفدهم انگلستان مهد ورود مهاجرانی با زمینه های پیشه وری و استاد کاری از ایتالیا و آلمان و سایر اشخاص با زمینه مذهبی پروتستان و یهودیان بوده که از دلایل مهم دیگر زمینه سازی شکل گیری جامعه سرمایه داری بوده است.

سرمایه داری چیست؟

شامل سرمایه گذاری پول به منظور کسب سود و این مشخصه ضروری سرمایه داری است. و ماهیت خود فعالیت مهم نیست بلکه امکان کسب سود از آن اهمیت دارد. سرمایه پولی است که به منظور کسب پول بیشتر به کار انداخته شود.

فقط زمانی می توان اموال را به سرمایه تبدیل کرد که مالکیت آن قابل احراز، ارزش آن قابل محاسبه ، مالکیت آن قابل انتقال، و بازاری برای آن وجود داشته باشد.

تولید سرمایه دارانه متکی به نیروی کار مزد بگیر است. در اینجا خط تمایز و تعارض روشنی بین مالکان سرمایه، یا به تعبیر کارل مارکس مالکان((وسایل تولید)) و آنهایی که نیروی کار خود را در ازای دریافت دستمزد می فروشند به وجود می آید.

از خصوصیات جامعه سرمایه دارانه این است که هم نیروی کار و هم سرمایه کیفیتی انتزاعی و منفک دارند، چرا که هر یک از این دو متکی به فعالیت های اقتصادی خاصی نیستند و اصولا می توانند جذب فعالیتی شوند که پاداش آن بیشتر است. و این پویایی و تحرک پذیری نیروی کار و سرمایه از ویژگی های بارز جوامع سرمایه داری است.

تجار از دیرباز کارشان همین بوده است ولی سرمایه داری تحول ساز فقط زمانی پا به عرصه وجود می گذارد که سرمایه تولید به این طریق تامین شود. تولید سرمایه دارانه متکی به بهره گیری از نیروی کار مزدبگیر است، که به نوبه خود مصرف کالا و خدمات تولید شده بنگاه های سرمایه داری را افزایش می دهد. تولید و مصرف از طریق بازارهایی به یکدیگر پیوند می یابند که نقش واسطه را در تمامی فعالیت های اقتصادی ایفا می کنند. بازارها از سویی رقابت بین بنگاه ها را ممکن می سازند و از سوی دیگر باعث تمایل به تمرکز به منظور کاهش عدم اطمینان می شوند. نوسانات بازار همچنان می تواند مبنایی برای سرمایه داری از نوع سفته بازی ایجاد کند که هر چند ممکن است مولد نباشد به هر حال مبتنی بر ساز و کارهایی است که اگر نباشند چرخ اقتصاد سرمایه داری نمی چرخد.

نوشته: فرشید بهارلو

منبع: سرمایه داری – نوشته جیمز فالچر   ترجمه مصطفی امیری

در ادامه :